Voor ActionAid begint elke verbetering bij vrouwen. Zelfstandigheid is het doel van alle projecten, waarin alles erom draait dat vrouwen en gemeenschappen zelf richting geven aan hun toekomst. De vrouwen die dagelijks de gevolgen van klimaatcrisis, destructieve mijnbouw, oneerlijke handelsmechanismen en politiek geweld ervaren, hebben kennis die Nederland goed kan gebruiken.

Die keuze voor feministisch leiderschap is bewust, vertelt Laura Klokke, vertrekkend directeur van ActionAid Nederland. Vrouwen worden overal structureel het hardst geraakt door klimaatverandering, landroof en conflicten, terwijl zij cruciaal zijn voor de lokale economie en voedselzekerheid. “Wij zien ook dat zij vaak de eersten zijn die met oplossingen komen. Hun leiderschap is cruciaal voor blijvende veranderingen.”

Het feministische uitgangspunt bepaalt hoe ActionAid inhoudelijke programma’s opzet: lokaal, samen met vrouwen en gericht op zeggenschap. Klokke: “Of het nu gaat om aantasting van landrechten, toegang tot schoon water of bescherming tegen geweld in mijngebieden – elke interventie begint met dezelfde vraag: wat hebben deze vrouwen nodig om zélf hun toekomst in handen te nemen? Zij horen aan de tafels te zitten waar het beleid wordt gemaakt.”

Uitbuiting De mondiale energietransitie vraagt om enorme hoeveelheden bodemmineralen zoals kobalt, koper en lithium. Die worden gewonnen in landen waar vrouwen vaak zeer weinig rechten hebben. Juist daar pakt ActionAid haar rol stevig op. “In Nederland hebben we het vaak over batterijen, windmolens en energieopslag”, zegt Klokke. “We spreken zelden over de mensen die naast de mijnen en plantages wonen, de vrouwen die zowel hun landbouwgrond, voedselzekerheid als drinkwater verliezen. Als we de wereld werkelijk groener willen maken, moeten we ook eerlijk zijn over deze keerzijde van onze grondstofhonger.”

In Zambia werken vrouwen als kleinschalige of artisanale mijnwerkers. ActionAid zorgt dat zij eerlijke prijzen krijgen en minder afhankelijk worden van tussenhandelaren. Ze creëren veilige plekken waar dagopbrengsten worden gewogen, waar vrouwen zonder gevaar gebruik kunnen maken van sanitaire voorzieningen en waar zij informatie krijgen over gezondheid en bescherming.

In Zimbabwe werkt ActionAid samen met vrouwen in de zwartgranietsector. Door betere afspraken, meer transparantie en bewustwording aan beide kanten van de keten ontstaat ook daar ruimte voor eerlijkere handel en betere arbeidsomstandigheden. “Dat lijkt misschien een gering streven, maar zodra de inkoop eerlijker wordt en een mijnbouwgemeenschap meer rechten krijgt, werkt dat in de hele handelsketen door”, legt Klokke uit.

Beleid maken ActionAid werkt met partnerorganisaties in Afrika, Azië en Latijns-Amerika actief aan de beleidsvorming in Nederland, Brussel en Genève (VN). Lokale inzichten worden overgebracht in gesprekken met Kamerleden, door convenanten met bedrijven en via internationale campagnes.

“Juist in deze woelige tijd moeten de regels voor het bedrijfsleven op het gebied van eerlijke handel sterk worden verbeterd. De mensen die bij de mijnen wonen en daar dagelijks de gevolgen van ondervinden, verdienen een stem in Den Haag en Brussel.

Groeiend bewustzijn ActionAid kijkt terug op een periode van verdieping. Een groeiende groep donateurs, actievoerders en vrijwilligers steunt campagnes voor eerlijke handelsketens. Meer mensen dan ooit tevoren willen weten waar de producten die ze kopen vandaan komen, om bij te kunnen dragen aan eerlijke handel. ActionAid wil die Nederlanders meer bij projecten betrekken. Het doel: nog meer verandering mogelijk maken. Klokke: “De stem van vrouwen moet luider klinken in deze energietransitie. We hebben met lokale partners een inhoudelijk fundament van kennis gelegd. De volgende stap is meer invloed, meer zichtbaarheid en meer ruimte voor vrouwen.”