Rewire, een Europese dienstverlener die organisaties begeleidt bij data- en AI-transformatie, ziet dagelijks waar het misgaat. CEO Wouter Huygen en partner Laura Brandwacht werken samen met grote Nederlandse ondernemingen aan AI-implementaties die daadwerkelijk waarde opleveren.

Huygen schetst een patroon dat hij keer op keer tegenkomt. “Bedrijven laten een AI-strategie maken. Er komen mooie plaatjes uit met value pools, opportunities en use cases. Dat wordt een presentatie voor de board. Dan besluiten ze te implementeren.” Het probleem is dat die abstracte strategieën niet direct te vertalen zijn naar operationeel niveau. “Zo’n value pool kan weliswaar een besparing van honderd miljoen beloven. Tegen de tijd dat je iets in productie hebt, is daar misschien twee miljoen van over.”

De kern van het probleem is de lineaire benadering. Veel organisaties behandelen onbewust AI-transformatie zoals een ERP-implementatie: strategie bepalen, mandaat geven, uitvoeren, klaar. Maar AI werkt anders: het is een combinatie van plannen en gaandeweg uitvinden. Inzichten die tijdens implementatie ontstaan, moeten direct terugvloeien naar de strategie. Waar ligt bijvoorbeeld echt de grens voor wat AI kan en de mens moet doen? Wie dat niet doet, eindigt met marginale puntoplossingen in plaats van structurele waardecreatie.

De AI-native organisatie als stip op de horizon

Rewire hanteert een vergaande visie op waar organisaties naartoe moeten. Huygen introduceert het concept van de AI-native organisatie, een bedrijf dat fundamenteel anders is ingericht dan de huidige vorm. “Een organisatie is nu ontworpen rondom de beperkingen van menselijk denken. Daarom hebben we silo’s en handovers, al die systemen die bestaan omdat een organisatie grotendeels uit mensen bestaat.”

Die logica kantelt zodra cognitief werk geautomatiseerd wordt. Grote delen van wat nu kenniswerk heet, zijn in de kern patroonherkenning en patroontoepassing. Een hypotheekaanvraag beoordelen, een verzekeringsclaim afhandelen: het zijn informatieverwerkingsprocessen met een vaste structuur. Zodra die gecodificeerd zijn, kan AI het zware werk overnemen.

De mens verschuift daarmee naar de rand van het proces, maar niet in de zin van minder belangrijk. Beoordelingsvermogen, verantwoordelijkheid, creativiteit en het bewaken van de uitkomst blijven menselijke taken. Vroeger deden mensen het denken én het uitvoeren, terwijl standaardstappen werden geautomatiseerd. Nu worden juist steeds vaker denken én uitvoeren geautomatiseerd, terwijl de mens verschuift naar uitzonderingen, oordeel, verantwoordelijkheid en eigenaarschap.

Leiderschap als kritische factor

Brandwacht benadrukt dat technologie slechts een deel van de opgave is. Leiderschap is minstens zo bepalend. “Leiderschap wordt enorm onderschat. De meeste C-level bestuurders in Nederland zijn niet opgeleid als AI-expert. Maar daar ligt ook een enorme kans.”

Wat ontbreekt bij veel organisaties is de verbinding tussen visie en executie. Teams die ver van de boardroom opereren, vervallen in het automatiseren van bestaande processen in plaats van ze fundamenteel te herontwerpen. “Als je dat doet, kom je nooit bij die echte nieuwe wereld”, aldus Brandwacht. “De potentie die AI heeft, ga je dan niet ontginnen.”

De leiders die digitale transformaties wél tot een succes maken, combineren strategisch denkvermogen met inhoudelijke diepgang. Ze zijn bereid bestaande structuren ter discussie te stellen en durven keuzes te maken in onzekere omstandigheden. Brandwacht: “De bedrijven die wij succesvol zien, durven te zeggen: op dit topic gaan we vol in. Terwijl je ook niet helemaal zeker weet of het gaat lukken.”

Strategie en engineering niet opeenvolgend, maar als geïntegreerd geheel Rewire positioneert zich bewust op het snijvlak van strategie en implementatie. “De klassieke scheiding tussen strategie en implementatie past steeds minder bij AI. Bedrijven hebben behoefte aan partners die beide disciplines in één geïntegreerde aanpak combineren.”

In de praktijk betekent dit dat Rewire nauw samenwerkt met grote enterprise-klanten als Rabobank, KPN en ASML. Brandwacht licht toe hoe dat eruitziet. “We werken echt samen met hun teams om het uiteindelijk te implementeren. En een heel belangrijk onderdeel van ons werk is het bouwen van capabilities, zodat de mensen bij de klant het uiteindelijk zelf kunnen.”

Elke use case die wordt ontwikkeld, draagt bij aan het fundament van de organisatie. Niet als losstaand project, maar als bouwsteen voor wat daarna komt. Het vliegwieleffect dat zo ontstaat, zorgt ervoor dat elke volgende stap iets eenvoudiger is. Dat vereist geduld en doorzettingsvermogen, maar ook eerlijkheid over wat AI wel en niet kan oplossen. Structurele organisatieproblemen verdwijnen niet door technologie. AI legt ze juist bloot. “De winnaars van morgen zijn de bedrijven die het snelst leren, en zichzelf het snelst opnieuw uitvinden.”