“We zijn wakker geschud door Trump”, zegt Eugene Tuijnman, directeur en oprichter van SLTN. Het Nederlandse ICT-bedrijf begeleidt organisaties bij het bouwen en beheren van toekomstbestendige IT-omgevingen. “Maar als Trump straks weg is, wie zegt dan dat we dit niet snel weer vergeten?”

De realiteit van afhankelijkheid

Nederland is een Azure-land: Microsoft en Office 365 vormen samen met AWS en Google de drie grote cloudproviders. Die afhankelijkheid werd jarenlang niet als een probleem gezien. “Applicaties heb je nodig, dat was niet zo spannend”, vertelt Tuijnman. “Maar alles opslaan in Azure? Daar heeft niemand over nagedacht.” Het probleem zit alleen dieper dan alleen dataopslag, de hele IT-infrastructuur draait op Amerikaanse technologie: datacenters, netwerkapparatuur, servers en storage. “De bijbehorende risico’s kun je alleen tegenhouden door opslag in een Nederlandse soevereine cloud.”

Microsoft geeft bij e-mails ondersteuning met AI voor suggestieve antwoorden, of het nu Defensie of de Belastingdienst betreft. “Die antwoorden zijn best wel goed”, erkent Tuijnman. “Maar wat doet Microsoft AI ermee? Worden die gegevens vernietigd na een week? Of voor trainingsdoeleinden bewaard?”

Nederlandse alternatieven winnen terrein

Grote Nederlandse banken en verzekeraars keerden al jaren geleden terug uit de Amerikaanse cloud. De drijfveer was vooral voorspelbare kosten. SLTN werkt met de Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)-index voor prijsverhogingen. Microsoft komt in juli met verhogingen van 20 tot 30 procent.

Voor e-mail bestaat op dit moment geen goed alternatief voor Office 365. “Ook de komende jaren niet”, geeft Tuijnman toe. Maar voor koude, lauwe en deels warme data liggen de mogelijkheden anders. “Die kunnen we best richting Nederlandse cloudproviders brengen. Dan heb je het ‘Amerika kan er bij’-probleem ook niet meer.”

SLTN positioneert zich bewust als Nederlands alternatief: alle data onder Nederlands recht, in datacenters in Nederland en als 100 procent Nederlands bedrijf. De uitdaging zit in contracten bij ‘change of ownership’. “Totdat de cloudprovider overgenomen wordt door een Amerikaan, dan heb je het probleem weer wel.”

Data governance als basis voor AI

Wie met AI aan de slag wil, bouwt het beste eerst aan sterke data governance. Veel organisaties staan aan het begin van die reis. “AI zit echt in zijn kleuterfase”, nuanceert Tuijnman de verwachtingen. “Het is nu primair onderzoeken wat er aan de hand is.”

De uitdagingen zijn drieledig: onduidelijkheid over toepassingen, weerstand in de organisatie en technische ontwikkeling. Zijn advies is innovatie deels buiten de organisatie plaatsen. Het Johnson & Johnson Labs-model laat zien hoe experimenten ruimte krijgen, zonder dat bestaande processen in de weg staan. De economische onzekerheid vraagt daarnaast om zorgvuldige afwegingen bij investeringen. “Hoe gaat het eigenlijk met mijn core business?”, vragen bedrijven zich af. Tegelijk geeft NIS2 bestuurders aanleiding voor actie op cybersecurity. “Dat is wel een driver”, erkent Tuijnman.

Wendbaar blijven

Cloudrepatriëring vraagt om een goede voorbereiding en niet alle organisaties hebben daar plannen voor. Data downloaden van Azure kent bovendien andere kostenstructuren dan uploaden, merkt Tuijnman op. Reden te meer om vooraf scenario’s door te rekenen.

De Nederlandse overheid kent een gedecentraliseerde aanpak voor IT-beleid: elke instelling bepaalt zelf wat ze doet. De CIO van het Rijk kan adviseren, maar zonder mandaat. De gemeente Amsterdam heeft haar data in Azure staan, maar stelde vragen toen Solvinity het beheer zou overnemen. “Waarom zet de gemeente Amsterdam en vele andere organisaties hun data in een Amerikaanse cloud?”, vraagt Tuijnman zich af. “Maar die vraag komt nog niet overal op tafel.”

Voor organisaties wordt uitbesteding onder Nederlands recht en Nederlandse compliance steeds aantrekkelijker. Legacy-applicaties vragen om strategische keuzes. Het applicatielandschap blijkt vaak complexer dan verwacht. “Bij zorginstellingen schrikken ze vaak zelf van hoeveel applicaties ze hebben”, illustreert Tuijnman. Dat inzicht is de eerste stap naar controle.

Twintig procent van het zorgbudget gaat inmiddels naar IT. Met nieuwe prijsverhogingen en stijgende apparatuurkosten kan dat volgend jaar 25 procent worden. “Dat vraagt om keuzes”, stelt Tuijnman. “Zeker als er steeds nieuwe regelgeving bij komt die extra functionaliteit vraagt.”

Kansen

Maar de transitie tussen legacy en toekomst biedt kansen. “We zitten in een overgang”, zegt Tuijnman. “Over tien jaar heb je een hele andere categorie mensen: born in de cloud. Nu zitten we in een tussenfase.” Een fase die om gezond verstand vraagt van materiedeskundige mensen. En ruimte biedt voor strategische keuzes die organisaties sterker maken.