Voor Sioo, interuniversitair centrum voor organisatie- en veranderkunde, begint daar het gesprek over organisatieontwikkeling. Het kennisinstituut verbindt wetenschap en praktijk bij complexe organisatie- en verandervraagstukken, met aandacht voor leiderschap, eigenaarschap en het vermogen van professionals en organisaties om zich te blijven ontwikkelen.

Vermogen om te veranderen

Hoe groter en complexer een organisatie wordt, hoe belangrijker het is dat leiderschap, samenwerking en eigenaarschap meegaan in die ontwikkeling. Verantwoordelijkheden verschuiven, besluiten raken meer mensen en samenwerking loopt vaker over teams, afdelingen en divisies heen. Dat vraagt om leer- en verandervermogen, gedeeld eigenaarschap en leiderschap dat kan meebewegen. Wie alleen investeert in systemen en processen, loopt het risico dat gedrag, samenwerking en besluitvorming achterblijven.

Een herkenbaar voorbeeld van zo’n opgave is ReintenInfra. Deze groep van bedrijven is actief in de bouw, groenonderhoud en -voorziening, wegenbouw, bronnering, sloop, tijdelijke wegmarkeringen en asfaltproductie.

De organisatie groeide van 45 medewerkers en 14 miljoen euro omzet uit tot een groep met bijna 800 medewerkers en een omzet van ongeveer 300 miljoen euro. Die groei kwam deels autonoom en deels via overnames tot stand. De werkmaatschappijen bleven lang zelfstandig opereren, vaak onder hun eigen naam en met een eigen cultuur. Die aanpak werkte goed, maar riep bij verdere groei nieuwe vragen op: hoe zorg je voor meer samenhang zonder ondernemerschap te verliezen? En wat vraagt dat van het directieteam?

De organisatie centraal

In het traject met Sioo werd eerst de organisatie zelf centraal gezet. Eerst werd gekeken naar de ontwikkelfase waarin ReintenInfra zich bevond. Vervolgens werd onderzocht welke manier van samenwerken en sturing daarbij paste. Pas daarna kwam de vraag aan bod wat dat zou betekenen voor leiderschap binnen de werkmaatschappijen. Daarmee werd duidelijk dat verschillende werkmaatschappijen ook verschillende vormen van leiderschap vroegen.

Met deze aanpak benadert Sioo leiderschap als onderdeel van een breder organisatievraagstuk. Naast persoonlijke ontwikkeling van professionals gaat het om verantwoordelijkheden, besluitvorming, leren en het meenemen van mensen in verandering. Voor ReintenInfra betekende dat meer collectieve verantwoordelijkheid in het directieteam, meer delegeren naar projectleiders en beter sturen op basis van informatie. Zo wordt professionalisering minder een kwestie van processen en structuren en meer van organiseren, samenwerken en leiderschap.

Werken met de eigen praktijk

Een organisatievraag wordt pas concreet als mensen er zelf mee aan de slag gaan. In de open opleidingen en organisatieontwikkeltrajecten van Sioo werken professionals en leidinggevenden met eigen casuïstiek: situaties waarin patronen zich herhalen, teams langs elkaar heen werken of verantwoordelijkheden onduidelijk blijven. De waarde zit juist in die directe koppeling met de praktijk. Wat deelnemers onderzoeken, raakt aan hun eigen rol, hun team en de manier waarop de organisatie functioneert. Dat biedt ruimte om te reflecteren, anders te kijken, keuzes te toetsen en nieuw handelen uit te proberen.

Docenten en leerbegeleiders van Sioo helpen die vertaling scherp te maken. Zij brengen deelnemers, eigen vraagstukken en werkpraktijk bij elkaar, zodat inzichten doorwerken in concrete keuzes en gedrag. Leerbegeleiders bewaken de samenhang in het leerproces: wat wordt onderzocht, wat vraagt de praktijk en wat betekent dat voor de rol van de deelnemer? Via peer learning en action learning vergroten leidinggevenden en professionals hun handelingsvermogen, toetsen zij wat werkt en nemen zij ervaringen mee naar hun team.

Van vraagstuk naar ontwikkelvermogen

Ook bij Rijnstate werd deze aanpak zichtbaar in de praktijk. Het ziekenhuis wilde zijn kernwaarden zichtbaar maken in gedrag, leiderschap en samenwerking. De vraag was hoe die waarden betekenis kregen in de dagelijkse praktijk van leidinggevenden. In een organisatieontwikkeltraject met Sioo werkten leidinggevenden uit zorg, HR, facilitair en IT aan een gedeelde taal. Dat bracht meer verbinding, ook over afdelingsgrenzen heen, en meer eigenaarschap in de organisatie.

Dit maakt zichtbaar waardoor Sioo zich kenmerkt: de combinatie van wetenschap, leren en organisatieontwikkeling, steeds verbonden met de praktijk. Die expertise komt terug in alle open opleidingen en organisatieontwikkeltrajecten, waarin professionals, teams en organisaties werken aan opgaven en vraagstukken uit hun eigen context. Zo verbindt Sioo de ontwikkeling van professionals, teams en organisaties. Daarmee verschuift de aandacht van groei organiseren naar groei kunnen dragen.